20/05/2010 08:24

Peđina lektira: Fantom slobode

Remek-delo nadrealizma, „Fantom slobode“, jedan je od Bunjuelovih „najepizodičnijih" filmova, više nalik na ređanje scena iz nečijeg sna, nego na film klasične strukture. Fragmenti narativa, naizgled nepovezani, smenjuju se jedan za drugim, ostavljajući gledaoca sa sopstvenim utiscima koje stvaraju. Priče se smenjuju: neprijatni čovek sa igrališta detetu daje fotografije - ono što je na njima potpuno je neočekivano. Medicinska sestra provodi noć u motelu gde upoznaje veoma čudne monahe. Snajperista neočekivano biva slavljen kao heroj nakon što puca na prolaznike sa vrha novog, blistavog nebodera. Uplakani roditelji traže od policije da pronađu njihovu nestalu devojčicu iako je ona sve vreme pored njih, tvrdeći da je zapravo tu. U najpoznatijoj sceni grupa formalno obučenih ljudi sedi oko stola za ručavanje na WC školjkama... U ovom, na momente genijalnom, na momente potpuno bizarnom ostvarenju, Bunjuel napada potpuno iskrivljenu društvenu percepciju religije i slobode, poigravajući se sa tematikom politike, religije i seksa.

Otac filmskog nadrealizma, Luis Bunjuel, rođen je u Kalandi, Teruel, u španskoj oblasti Aragon. Dok je studirao na madridskom univerzitetu postao je veoma blizak prijatelj sa slikarem Salvadorom Dalijem i pesnikom Federikom Garsijom Lorkom. 1925, seli se u Pariz i nalazi posao u Francuskoj kao pomoćnik reditelja Žan Epstina i Maria Nalpasa, da bi posle toga, zajedno sa Salvadorom Dalijem napisao scenario i zatim snimio 16-minutni kratki film “Andaluzijski pas” (Un chien andalou), 1929. godine, primljen sa entuzijazmom od strane francuskih nadrealista onoga vremena. Bunjuel je nastavio u istom maniru sa svojim sledećim filmom “Zlatno doba” (L'Âge d'Or), koji je predstavljao njegov napad na katolicizam i, prema tome, stvorio čak još i veći skandal od “Andaluzijskog psa”. Desničarska štampa kritikovala je ovaj film naveliko i policija je stavila zabranu na njegovo prikazivanje koja je trajala pedeset godina. Posle “Zlatnog doba” Bunjuel se vraća u Španiju gde snima film pod nazivom “Zemlja bez hleba” (Las Hurdes: Tierra Sin Pan, 1933), dokumentarni film o životu seljaka. Krajem četrdesetih Bunjuel u Meksiko i snima “Zaboravljene”, za koje 1950. osvaja nagradu za najboljeg režisera na Kanskom festivalu. 1961. godine general Franko zove ga da se vrati u Španiju. Bunjuel, međutim, snima “Viridijanu” (Viridiana) koja je u Španiji zabranjena zbog blasfemije, a Bunjuelu osvaja Zlatnu palmu. Sledi rediteljev najplodniji period u kom, tokom 60-ih i 70-ih, nastaju remek-dela njegovog stvaralaštva. Nakon što je prestao da ih snima, Bunjuel je napisao autobiografiju u kojoj je izjavio da bi želeo da spali sve svoje filmove.