04/05/2018 07:42

Kanon svetske kinematografije: OKLOPNJAČA POTEMKIN (Броненосец Потемкин, 1925. SSSR)

Urednik: Petar Protić

Film je od ranih dana bio propaganda, snažna i uticajna, jedinstvena reklama ideja i uverenja. Često je služio da umiri ili razgali mase. Publika je nekad više verovala filmu nego televiziji i internetu, koji nisu ni postojali u najslavnije doba filma, a to beše u prvoj polovini prošlog stoleća. Neki od najpoznatijih propagandnih filmova snimljeni su u Sovjetskom savezu 20-ih i Nemačkoj 30-ih godina XX veka. Nakon toga, primat su preuzeli Amerikanci - antiratnom i protivkomunističkom propagandom.  Ipak, dva ruska filma su ključna u istoriji kinematografije: Oklopnjača Potemkin iz 1925. i Oktobar iz 1928. Stvorio ih je Sergej Mihajlovič Ejzenštajn (1898-1948), sovjetski filmski reditelj i teoretičar.


Ejzenštajn se školovao za inženjera, radio u Crvenoj Armiji i pozorištu Proletkult Vsevoloda Mejerholda, posebno proučavajući biomehaniku i prilagođenu spontanost u ponašanju. Tako je stekao osnovu za stvaranje "montaže atrakcije", jednog od najvećih izuma modernog filma, prvi put primenjenog u navedenim remek-delima. Rezovi su britki, oštri, a ponekad traju tek stotinak frejmova. Muzika ih prati, često je prilagođena ritmu montiranih slika.

Film Oklopnjača Potemkin je naručen povodom obeležavanja 20. godišnjice neuspele revolucije 1905. godine i ima vrlo jednostavan siže: na brodu se grupa mornara pobuni protiv tiranskih oficira i pokvarane hrane, te kad im zaprete smrtnim kaznama - pobuna preraste u krvavi obračun. Nakon što brod revolucionara pristane u Odesu, a prost narod im ponudi hranu, stupa carska vojska da uguši svaku samovolju. Iako stradaju nevini, žene, deca i bebe u kolicima, revolucija se nezadrživo širi celom siromašnom zemljom. Kao požar!

Glavnu odliku montaže atrakcije i efekat koji ostavlja na publiku dobro je opisao kritičar Nik Hildič: "Ejzenštejn je shvatio kako jedna od velikih vrlina kinematografije nije samo prezentiranje slika iz života. On je otkrio mogućnosti kontrasta, stavljanja slika u ritmički niz kako bi se stvorio smisao (u teoriji) i snažne emocije (u praksi)". 

Uticaj na narednih sto godina je fascinantan - od običnih reklama do vrhunskih filmova (npr. The Untouchables Brajana de Palme iz 1987), efekat Ejzenštajnovog izuma uljuljkuje i razgaljuje generacije pred ekranima. Tako sada, u XXI veku - čovečanstvom dominira prefinenja propaganda potrošačkog mentaliteta i kupoholičarske megalomanije, a kontrapunkt poente se njiše od sažaljenja do poistovećivanja sa glavnim junacima ili super herojima, pa zato među gubitnicima nikog nema, bar dok traje veličanstvena kino predstava.

Ceo film: